18
Feb
09

Aandachtspunten voor succesvol gebruik

Gebleken is dat het gebruik van digitale schoolborden leren en lesgeven niet onveranderd laat. Ondanks dat de invoering van digitale schoolborden onvermijdelijk impact heeft op de onderwijspraktijk en dus ook op het leerproces van leerlingen, zijn er factoren die het effect aanzienlijk kunnen vergroten of verkleinen.

Gevaren van het eenzijdig gebruik van het digibord als presentatiemedium

Het digitale schoolbord kan een stimulans geven aan conceptueel interactief onderwijs. Omdat het gebruik van het digibord niet noodzakelijk leidt tot conceptuele interactie is het echter van de leerkracht afhankelijk of het digibord voor dit doel wordt ingezet. In plaats van transformatie van de gebruikte pedagogiek kan het digitaal schoolbord relatief makkelijk in de bestaande onderwijsvorm worden geassimileerd. In veel gevallen heeft de leerkracht hierin de traditionele rol als bezitter en overdrager van kennis, waarbij hij vooraan de klas een centrale plek heeft en verbaal kennis overdraagt. Doordat het digitaal schoolbord vanwege zijn technische eigenschappen eenvoudig als presentatie en demonstratiemiddel kan worden gebruikt, schuilt hierin het gevaar dat het digibord deze concentrische rol van leerkracht versterkt. Uit veel onderzoeken (Beauchamp, 2004; Smith, e.a., 2005; Armstrong, 2005) en eigen ervaring blijkt dat de leerkracht door het gemak waarmee het digibord dit faciliteert dan vooral informatie presenteert en relatief weinig vragen stelt, en zo conceptuele interactie tegengaat. Zulk gebruik leidt er o.a. toe dat ondanks de visuele presentatievorm bij de zoveelste flip-over presentatie de betrokkenheid en motivatie van de leerlingen door hun ontvangende en passieve rol steeds verder afneemt. Daarnaast is de kans groot dat de leerlingen meer informatie aangeboden krijgen dan ze kunnen verwerken . Ook over het gebruik van teveel verschillende representatievormen uitten in Levy’s studie leerlingen zorgen als ‘it can be confusing’ en ‘it’s complicated to take in’, waaruit blijkt dat dit gebruik niet automatisch leidt tot vergrote toegankelijkheid van de leerstof en effectieve kennisverwerking. Vooral voor leerlingen met weinig voorkennis (ankerbegrippen) van een bepaald onderwerp leiden verschillende representaties al snel tot een ‘overkill’ aan informatie, en zullen ze genoodzaakt zijn om zich op één representatievorm richten, veelal de meest bekende en concrete.

Maar wanneer de leerkracht de leerlingen d.m.v. vragen stellen wel actief betrekt bij zijn presentatie, demonstratie of instructie op het digibord, zegt dit nog weinig over de kwaliteit van deze interactie. Uit onderzoek (Smith, 2006) blijkt dat digibordlessen van vooral beginnende digibordgebruikers nog veel worden gedomineerd door een leerkracht gestuurde vraagtechniek die in de Engelse literatuur bekend is als het ‘recitation script’. Hieronder wordt een vraagtechniek verstaan die bestaat uit drie zetten: de leerkracht stelt een vraag (1), hierop antwoordt een leerling (2), waarop de leerkracht feedback geeft (3). De leerkracht gebruikt hierbij voornamelijk gesloten vragen (waarop één antwoord mogelijk is) en de leerling geeft een kort antwoord. De feedback bestaat uit een korte evaluatie van het antwoord (goed of fout) met wat oppervlakkige lofuiting maar het antwoord van de leerling wordt niet gebruikt om op voort te bouwen. De nadruk ligt hierbij meer op herhaling van de door de leerkracht gepresenteerde informatie dan een werkelijke gezamenlijke verkenning van een onderwerp. Uit het onderzoek bleek dat wanneer de leerkracht deze sterk gestructureerde vraagtechniek ook al in zijn oude didactische werkwijze hanteerde, dit gebruik door de komst van het digibord extra toenam. Dit kan worden verklaard doordat de leerkracht het digitaal schoolbord voornamelijk als presentatiemedium gebruikt om informatie aan te reiken, waardoor er weinig ruimte overblijft voor de inbreng van de leerlingen. Door o.a. de hogere snelheid waarmee met het digibord nieuwe informatie kan worden gepresenteerd worden de mogelijkheden tot uitgebreidere interactie beperkt. De leerkracht zal daarom een balans moeten zoeken in het presenteren van informatie en het credren van mogelijkheden voor de leerlingen om aan de les een constructieve bijdrage te kunnen leveren.

Hier kan de leerkracht al bij de voorbereiding van zijn presentatie rekening mee houden door bewust momenten in te plannen waarbij voor de voortgang van de presentatie een actieve bijdrage van de leerlingen nodig is. Denk aan het gebruik van multimedia wat als uitgangspunt van een gesprek dient, het gebruik van onaf materiaal waarbij informatie moet worden toegevoegd of worden bewerkt om van betekenis te voorzien en het gebruik van open vragen en probleemstellingen.

Hierbij verschuift ook de traditionele rol van de leerkracht als lector naar de rol van kundig gids en facilitator. De leerkracht dient zich aan deze veranderende rol aan te passen door de controle over het onderwijsproces meer uit handen te geven. Dit komt vooral tot uiting doordat de leerlingen het digitaal schoolbord meer zelfstandig en vrij gaan gebruiken. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer de leerkracht zelf geen applicaties, interactieve oefeningen en websites demonstreert maar dit de leerlingen laat doen. In plaats van elk aspect van digibord- en ICT-gebruik te willen controleren is het belangrijk dat de leerkracht de leerlingen toestaat om het digibord autonoom te gebruiken. Naast zelfstandig digibordgebruik tijdens de lessen biedt ook een vrij moment als de pauze of het laatste half uur van de middag hiertoe gelegenheid, en ook door het gebruik van slates (een mobiel paneel waarmee het bord van afstand kan worden bediend) kunnen meerdere leerlingen tegelijkertijd het digibord zelfstandig gebruiken, waarbij ze elkaar kunnen assisteren en instrueren. Wanneer de leerkracht zo’n slate gebruikt heeft dit als bijkomend voordeel dat hij niet vooraan de klas bij het bord hoeft te staan, waardoor hijzelf meer decentraal en het digibord en de eventuele leerling die hem gebruikt meer centraal komen te staan.

Er zijn dus verschillende manieren waarmee kan worden voorkomen dat het digitaal schoolbord als presentatiemiddel wordt gebruikt waarbij de leerlingen een passieve rol worden toebedeeld. Interactief onderwijs ontstaat niet vanzelf maar moet bewust door de leerkracht worden gefaciliteerd. Door materiaal dusdanig te ontwerpen kan de kwaliteit van de interactie worden verhoogd. Ook het zelfstandig laten werken van de leerlingen met het digibord draagt hieraan bij.

 

Advertenties

0 Responses to “Aandachtspunten voor succesvol gebruik”



  1. Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s


Blog Stats

  • 7.293 hits
februari 2009
M D W D V Z Z
    Nov »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
232425262728  
Advertenties

%d bloggers liken dit: